Σημαντικές αδυναμίες στο σύστημα αφερεγγυότητας και στα δικαιώματα των πιστωτών στην Ελλάδα εντοπίζει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), σε ειδική έκθεσή του για τον ελληνικό χρηματοπιστωτικό τομέα.
Η μελέτη επικεντρώνεται σε δύο κρίσιμους τομείς: αφενός στη διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης ενυπόθηκων δανείων και αφετέρου στα εργαλεία αναδιάρθρωσης που διαθέτουν οι μεγάλες επιχειρήσεις όταν αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες.
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει καταγραφεί τα τελευταία χρόνια, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές καθυστερήσεις και θεσμικά εμπόδια που επιβραδύνουν την ανάκτηση οφειλών και την οριστική επίλυση του προβλήματος των μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPLs).Τα 2,9 εκατ. «κόκκινα» δάνεια παραμένουν εκτός τραπεζώνΌπως επισημαίνει η έκθεση, οι ελληνικές τράπεζες προχώρησαν από το 2019 σε εκτεταμένο καθαρισμό των ισολογισμών τους μέσω τιτλοποιήσεων και πωλήσεων προβληματικών δανείων, κυρίως μέσω του προγράμματος «Ηρακλής» (Hellenic Asset Protection Scheme – HAPS).
Αποτέλεσμα ήταν ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων να υποχωρήσει από το 43,5% τον Ιούνιο του 2019 στο μόλις 3,3% τον Σεπτέμβριο του 2025.
Ωστόσο, το πρόβλημα δεν έχει εξαφανιστεί. Αντιθέτως, έχει μεταφερθεί εκτός τραπεζικού συστήματος.
Σήμερα οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers) διαχειρίζονται περισσότερα από 3 εκατομμύρια δάνεια, εκ των οποίων περίπου 2,9 εκατομμύρια παραμένουν μη εξυπηρετούμενα.
Το ύψος αυτών των απαιτήσεων αντιστοιχεί στο 33% του ελληνικού ΑΕΠ του 2025, ενώ αφορούν περίπου 2,4 εκατομμύρια δανειολήπτες σε συνολικό πληθυσμό 10,4 εκατομμυρίων κατοίκων.Οι πλειστηριασμοί παραμένουν αργοί και δαπανηροί

Το ΔΝΤ αναγνωρίζει ότι η διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης στεγαστικών δανείων έχει βελτιωθεί σημαντικά σε σχέση με μία δεκαετία πριν.
Παρά ταύτα, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές δυσλειτουργίες που αυξάνουν το κόστος και παρατείνουν τις διαδικασίες ανάκτησης απαιτήσεων.
Μεταξύ των βασικών προβλημάτων που καταγράφει η έκθεση είναι:
Οι συνεχείς ενστάσεις και προσφυγές των οφειλετών σε διάφορα στάδια της διαδικασίας.
Οι καθυστερήσεις στην έκδοση διαταγών πληρωμής από τα δικαστήρια.
Η υποχρεωτική αναμονή επτά μηνών μεταξύ της κατάσχεσης και του πρώτου πλειστηριασμού.
Η περιορισμένη συμμετοχή ενδιαφερομένων στους πλειστηριασμούς.
Οι καθυστερήσεις στη διανομή των εσόδων από τις εκποιήσεις.
Τα προβλήματα στη μεταβίβαση και καταχώριση της κυριότητας μετά τον πλειστηριασμό.
Το πρόσθετο κόστος που δημιουργεί η υποχρέωση διατήρησης εγγυήσεων για διάστημα έως και πέντε ετών μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Το Ταμείο εισηγείται παρεμβάσεις που θα μειώσουν τις καθυστερήσεις, θα περιορίσουν τα περιττά κόστη και θα αποτρέπουν καταχρηστικές πρακτικές που επιβραδύνουν τις διαδικασίες.

Το πρόβλημα των αυθαίρετων ακινήτων

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο ζήτημα των αυθαίρετων επεκτάσεων και κατασκευών στα ακίνητα.
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, απαιτείται κεντρική κυβερνητική στρατηγική για την αντιμετώπιση του προβλήματος, καθώς επηρεάζει αρνητικά την αποτίμηση και την εμπορευσιμότητα των ακινήτων που οδηγούνται σε πλειστηριασμό.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να καθυστερεί η διαδικασία ανάκτησης των οφειλών και να μειώνεται η αποτελεσματικότητα των εκποιήσεων.
Παράλληλα, το Ταμείο ζητά από τα ελληνικά δικαστήρια να βελτιώσουν τη συλλογή στατιστικών στοιχείων σχετικά με τις διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης, προκειμένου να διευκολυνθούν μελλοντικές μεταρρυθμίσεις.

Κενό στο θεσμικό πλαίσιο για τις μεγάλες επιχειρήσεις

Στον τομέα της εταιρικής αφερεγγυότητας, το ΔΝΤ αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα διαθέτει πλέον ένα σύγχρονο νομοθετικό πλαίσιο.
Ωστόσο, διαπιστώνει σημαντικό κενό όσον αφορά τις διαδικασίες αναδιοργάνωσης μεγάλων επιχειρήσεων.
Η σημερινή διαδικασία εξυγίανσης αποτελεί το μοναδικό διαθέσιμο εργαλείο επαναφοράς μιας προβληματικής επιχείρησης σε βιώσιμη λειτουργία.
Όμως, σύμφωνα με το Ταμείο, απουσιάζει ένα πλήρες και τυπικό καθεστώς δικαστικά εποπτευόμενης αναδιοργάνωσης, όπως προβλέπουν τα διεθνή πρότυπα αφερεγγυότητας.
Μια τέτοια διαδικασία θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη για μεγάλες και σύνθετες επιχειρηματικές υποθέσεις, ιδίως λόγω της υψηλής συγκέντρωσης τραπεζικού δανεισμού σε μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους.
Το ΔΝΤ προτείνει τη δημιουργία νέου εργαλείου αναδιοργάνωσης, καθώς και την εξειδίκευση δικαστών σε εμπορικές υποθέσεις και την ενίσχυση των δικαστηρίων με πρόσθετους πόρους.

Αυστηρότερη εποπτεία των servicers ζητά το ΔΝΤ

Ιδιαίτερα αυστηρό εμφανίζεται το ΔΝΤ όσον αφορά την εποπτεία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων.
Παρά τη θεαματική μείωση των «κόκκινων» δανείων στους τραπεζικούς ισολογισμούς, το Ταμείο τονίζει ότι παραμένει σημαντικός συστημικός κίνδυνος, καθώς τεράστιος όγκος προβληματικών απαιτήσεων έχει μεταφερθεί σε επενδυτικά κεφάλαια και διαχειρίζεται πλέον από servicers εκτός του τραπεζικού συστήματος.
Ταυτόχρονα εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές κρατικές εγγυήσεις στο πλαίσιο του προγράμματος «Ηρακλής».
Για τον λόγο αυτό, το ΔΝΤ ζητά από την Τράπεζα της Ελλάδος να ενισχύσει σημαντικά τους εποπτικούς της μηχανισμούς.

Συγκεκριμένα, προτείνει:

Αύξηση των εποπτικών πόρων που διατίθενται για τον έλεγχο των servicers.
Εντατικότερη παρακολούθηση των επιδόσεών τους.
Βελτίωση των εποπτικών αναφορών και της διαφάνειας.
Δημοσίευση περισσότερων στοιχείων σχετικά με την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης των προβληματικών δανείων.

Ετήσιες εκθέσεις και επιτάχυνση της εκκαθάρισης των «κόκκινων» δανείων

Το ΔΝΤ προτείνει επίσης την έκδοση ετήσιων εκθέσεων τόσο από την Τράπεζα της Ελλάδος όσο και από το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Οι εκθέσεις αυτές θα πρέπει να αξιολογούν την πορεία των servicers και την εξέλιξη του προγράμματος «Ηρακλής», ενώ τα στοιχεία θα πρέπει να πιστοποιούνται από τον εθνικό ελεγκτικό μηχανισμό.
Παράλληλα, το υπουργείο καλείται να δημιουργήσει ειδική διαδικτυακή πλατφόρμα με συνεχή δημοσιοποίηση στοιχείων για τις κρατικές εγγυήσεις και την πορεία των τιτλοποιήσεων.
Τέλος, το ΔΝΤ ζητά στενότερη συνεργασία μεταξύ της Τράπεζας της Ελλάδος, του Υπουργείου Οικονομικών και του Υπουργείου Δικαιοσύνης, ώστε να αρθούν τα εναπομείναντα εμπόδια στην αποτελεσματική διαχείριση των «κόκκινων» δανείων.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η πρόσβαση των servicers σε επικαιροποιημένα στοιχεία επικοινωνίας των οφειλετών, καθώς και η επιτάχυνση της εκκαθάρισης των εκκρεμών υποθέσεων που συνδέονται με τον νόμο Κατσέλη.

Αναλυτικά οι συστάσεις