Είμαστε στο σημείο μηδέν, ο λύκος πλησιάζει την πόρτα: «Εκρηκτικό» κοκτέιλ φέρνει παγκόσμιο κραχ

Oι προειδοποιήσεις δεκαετιών για την ανεξέλεγκτη διόγκωση του αμερικανικού χρέους παύουν να αποτελούν απλό θόρυβο, καθώς ο «λύκος» βρίσκεται πλέον στην πόρτα της παγκόσμιας οικονομίας.
Η επικίνδυνη εκτίναξη των αποδόσεων στα αμερικανικά ομόλογα απειλεί να εκτροχιάσει το κόστος δανεισμού, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό κοκτέιλ που κινδυνεύει να «τινάξει στον αέρα» τη φούσκα της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Αν το όριο του 5% ξεπεραστεί αποφασιστικά, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν ένα ντόμινο εξελίξεων ικανό να οδηγήσει σε ένα νέο παγκόσμιο κραχ.
Ειδικότερα, σύμφωνα με τον Ruchir Sharma, πρόεδρο της Rockefeller International, oι προειδοποιήσεις για την καταστροφική εξέλιξη του αυξανόμενου χρέους της Αμερικής χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1970, όταν η αμερικανική κυβέρνηση άρχισε να καταγράφει επίμονα δημοσιονομικά ελλείμματα.
Προς το τέλος της επόμενης δεκαετίας, ένας ανήσυχος κτηματομεσίτης της Νέας Υόρκης τοποθέτησε στην Times Square το «ρολόι του εθνικού χρέους».
Καμία από τις προειδοποιήσεις δεν επαληθεύτηκε, κι έτσι, όπως στην ιστορία με το αγόρι που φώναζε «λύκος!», έγιναν ένας θόρυβος στο παρασκήνιο, εύκολο να αγνοηθεί.
Τώρα, όμως, όπως και στον μύθο, ο λύκος πλησιάζει την πόρτα.
Το ανεξέλεγκτα αυξανόμενο χρέος αρχίζει πλέον να έχει σημασία, προκαλώντας τον περασμένο μήνα ένα παγκόσμιο ξεπούλημα κρατικών ομολόγων.
Και η πρώτη ουσιαστική επίπτωση θα μπορούσε να είναι ότι τα υψηλότερα επιτόκια των αμερικανικών ομολόγων θα ανακόψουν την άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης.
Αν ανατρέξουμε 300 χρόνια πίσω, κάθε μεγάλη χρηματιστηριακή «φούσκα» έληξε μόνο όταν το κόστος δανεισμού αυξήθηκε σημαντικά για τις εταιρείες που βρίσκονταν στον πυρήνα της, όπως συνέβη με τις διαδοχικές καταρρεύσεις των σιδηροδρομικών εταιρειών τον 19ο αιώνα.
Τον περασμένο αιώνα, στην εποχή της σύγχρονης κεντρικής τραπεζικής, όλες οι μεγάλες φούσκες έσκασαν αφού οι κεντρικές τράπεζες αύξησαν απότομα τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια δανεισμού.
Αυτήν τη φορά, όμως, υπάρχει μια σημαντική διαφορά.
Συνήθως, κατά τη διάρκεια χρηματιστηριακής φρενίτιδας, οι επιχειρήσεις αρχίζουν να δανείζονται μαζικά για να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο τις επενδύσεις στον τομέα που βρίσκεται στο επίκεντρο της «μόδας».
Οι συνθήκες έντονης ανάπτυξης τροφοδοτούν τον πληθωρισμό και αυξάνουν τα επιτόκια, κάτι που τελικά προκαλεί το σκάσιμο της φούσκας.
Στη συνέχεια παρεμβαίνουν οι κυβερνήσεις, αναλαμβάνοντας τα χρέη των πληττόμενων εταιρειών και δανειζόμενες χρήματα για να τονώσουν την εξασθενημένη οικονομία.
Τις τελευταίες δεκαετίες, ο ρόλος της κυβέρνησης των ΗΠΑ μετατοπίστηκε προς την παροχή συνεχών κινήτρων και δημοσιονομικής τόνωσης, ακόμη και σε περιόδους οικονομικής ευημερίας.
Πολύ μετά το 2008, συνέχισε να αυξάνει ταχύτατα το χρέος της.
Κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετίας, οι ΗΠΑ καταγράφουν σταθερά δημοσιονομικά ελλείμματα περίπου 6% του ΑΕΠ – περισσότερο από το διπλάσιο του μέσου όρου των προηγούμενων δεκαετιών.Υπερβολικά μεγάλο χρέος

Για μεγάλο μέρος αυτής της περιόδου, τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις απέφευγαν να αναλάβουν υπερβολικά μεγάλο νέο χρέος.
Μόνο κατά τον τελευταίο χρόνο οι τεχνολογικοί κολοσσοί (hyperscalers) άρχισαν να συσσωρεύουν μεγάλο όγκο χρέους για να χρηματοδοτήσουν την τεράστια ανάπτυξη υποδομών για την τεχνητή νοημοσύνη (AI), καθώς τα ταμειακά τους πλεονάσματα μειώνονταν.
Ωστόσο, τα επίπεδα του χρέους τους παραμένουν διαχειρίσιμα για εταιρείες τόσο μεγάλου μεγέθους.
Τα σημαντικά υπερβολικά επίπεδα δανεισμού σε αυτόν τον κύκλο έχουν μέχρι στιγμής συσσωρευτεί στα δημόσια οικονομικά.
Και τα προβλήματα αρχίζουν εκεί όπου οι υπερβολές είναι μεγαλύτερες.
Μια κρίσιμη προειδοποίηση προέρχεται από τις πληρωμές τόκων για το δημόσιο χρέος, οι οποίες τα τελευταία πέντε χρόνια έχουν υπερδιπλασιαστεί και πλέον ξεπερνούν το 3% του ΑΕΠ.
Πρόκειται για νέο ρεκόρ στις ΗΠΑ και για τη μεγαλύτερη αύξηση, προς το υψηλότερο επίπεδο, μεταξύ οποιασδήποτε μεγάλης ανεπτυγμένης οικονομίας.
Η αυξανόμενη ανησυχία για τα δημόσια οικονομικά, μαζί με άλλους παράγοντες, όπως η εκτίναξη των τιμών ενέργειας, έχει οδηγήσει υψηλότερα τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων παγκοσμίως.
Το αυξημένο επίπεδο επιτοκίων αυξάνει επίσης το κόστος δανεισμού για τους ομίλους AI, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος των νέων εταιρικών εκδόσεων χρέους.
Έχω υποστηρίξει ότι η άνθηση της AI παρουσιάζει πολλά χαρακτηριστικά μιας φούσκας, αλλά θα συνεχίσει να διογκώνεται έως ότου τα επιτόκια φτάσουν σε απαγορευτικά επίπεδα.
Η έρευνά μου δείχνει πλέον ότι ο δείκτης που πρέπει να παρακολουθούμε είναι η απόδοση των 10ετών αμερικανικών κρατικών ομολόγων (Treasuries), η οποία αποτελεί το παγκόσμιο σημείο αναφοράς για το κόστος μακροπρόθεσμου δανεισμού και βρίσκεται τώρα στο 4,8%.
Όταν ξεπεράσει αποφασιστικά το 5%, το ανώτατο όριο του εύρους στο οποίο κινείται από την εποχή της φούσκας των dotcom, η φούσκα της AI θα μπορούσε να σκάσει.

Υπέρβαση

Η υπέρβαση αυτού του ορίου θα σηματοδοτούσε την έναρξη μιας νέας εποχής αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής, κατά την οποία τα τεράστια AI project θα είναι δυσκολότερο να χρηματοδοτηθούν.
Όταν οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες (Big Tech) θα πρέπει να ανταγωνιστούν για κεφάλαια μια κυβέρνηση που προσφέρει απόδοση άνω του 5% στα ομόλογά της —απόδοση που αντιστοιχεί σε πραγματική απόδοση άνω του 2,5%, αφού ληφθούν υπόψη οι πληθωριστικές προσδοκίες— πολλές θα βρεθούν εκτοπισμένες από τις αγορές χρέους, με σοβαρές συνέπειες.
Τα εκτιμώμενα ετήσια έσοδα από τη χρήση της AI ανέρχονται φέτος περίπου στα 200 δισ. δολάρια, ένα κλάσμα των περισσότερων από 1 τρισ. δολαρίων που οι εταιρείες δαπανούν για κέντρα δεδομένων και άλλες υποδομές.
Οι AI όμιλοι βασίζονται ολοένα και περισσότερο σε νέες εκδόσεις ομολόγων και μετοχών για να καλύψουν αυτό το χρηματοδοτικό κενό, και μια απόδοση 10ετών ομολόγων άνω του 5% θα επιβραδύνει και τα δύο αυτά κανάλια χρηματοδότησης.
Μια τόσο υψηλή απόδοση θα ξεπεράσει την αποδοτικότητα κερδών (earnings yield) της αμερικανικής χρηματιστηριακής αγοράς, κάτι που ιστορικά αποτελεί αντίξοο παράγοντα για τις μετοχές.
Επιπλέον, εάν η απόδοση του 10ετούς ομολόγου παραμείνει πάνω από το 5%, το επιτόκιο που πληρώνουν οι ΗΠΑ για το χρέος τους σύντομα θα ξεπεράσει τον αναμενόμενο ρυθμό ονομαστικής ανάπτυξης της οικονομίας τους, καθιστώντας το χρέος πολύ λιγότερο βιώσιμο.
Σημασία έχει επίσης ο ρυθμός της ανόδου.
Εάν ξεπεράσει το επίπεδο του 5% έως τον Νοέμβριο, η απόδοση του 10ετούς ομολόγου θα έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 75 μονάδες βάσης μέσα σε έξι μήνες.
Ιστορικά, τόσο απότομες αυξήσεις έχουν σηματοδοτήσει το τέλος των ανοδικών αγορών.
Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι αυτό το ορόσημο θα σηματοδοτούσε απλώς μια επιστροφή σε μια εποχή παρόμοια με τη δεκαετία του 1990, όταν οι ΗΠΑ παρουσίαζαν ισχυρή ανάπτυξη και υψηλές αποδόσεις στο χρηματιστήριο, ενώ η απόδοση του 10ετούς ομολόγου παρέμενε πάνω από το 5% καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου.
Όμως τότε η Αμερική ήταν πολύ λιγότερο εξαρτημένη από το χρέος.
Η δεκαετία έκλεισε με πλεόνασμα στον προϋπολογισμό της αμερικανικής κυβέρνησης, ενώ έκτοτε το δημοσιονομικό έλλειμμα έχει εκτιναχθεί.
Το δημόσιο χρέος έχει σχεδόν τριπλασιαστεί και πλέον ανέρχεται στο 100% του ΑΕΠ.
Ως αποτέλεσμα, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους είναι σήμερα πολύ υψηλότερο.
Η άνοδος του κόστους δημόσιου δανεισμού θα πιέσει νωρίτερα τους υπόλοιπους δανειολήπτες και θα πλήξει εντονότερα τις υπερτιμημένες αγορές που σχετίζονται με την AI.
Άλλοι κρούουν ακόμη πιο έντονα τον κώδωνα του κινδύνου για το πώς το βάρος του αμερικανικού χρέους θα μπορούσε να υπονομεύσει το καθεστώς της Αμερικής ως υπερδύναμης και να εκθρονίσει το δολάριο από τη θέση του παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος.
Ωστόσο, αυτή η λογική της «καταστροφικής αλυσιδωτής αντίδρασης» είναι πρόωρη, καθώς οι βασικοί αντίπαλοι της Αμερικής αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα στο μέτωπο του χρέους.
Προς το παρόν, αυτό που αξίζει να παρακολουθούμε στενά είναι πόσο γρήγορα η απόδοση του 10ετούς αμερικανικού κρατικού ομολόγου θα ξεπεράσει το 5% και η απειλή που αυτό συνεπάγεται για την άνθηση της AI.