Η τουρκοσυριακή συνθήκη αποκλειστικής οικονομικής ζώνης απειλεί την κυριαρχία Ελλάδας και Κύπρου

Από τον Τζιμ Αριστόπουλο, κοινωνικό ανθρωπολόγο και ιστορικό

Δεν έχει περάσει ούτε ένας μήνας από την άνοδο του καθεστώτος της Αλ Κάιντα στη Συρία, και ήδη γινόμαστε μάρτυρες της αναμφισβήτητα ισλαμιστικής τρομοκρατικής φύσης του. Ξεκινώντας από το να επιτρέπει σε κρατούμενους του ISIS να δραπετεύουν, καθώς και να αγνοεί τους αποκεφαλισμούς, τα βασανιστήρια, τις δολοφονίες, τις ληστείες και την ταπείνωση των Αλεβιτών και των Χριστιανών, ο Αχμέντ αλ-Τζολανί αποφασίζει να δείξει τη νεοοθωμανική του ταυτότητα ακόμη και στην εξωτερική πολιτική.

Μετά την πτώση της κυβέρνησης Άσαντ, η Τουρκία επιδίωξε να μετατρέψει τη Συρία σε πύλη εισόδου του νεοοθωμανισμού στη Μέση Ανατολή και σε στρατηγικό προπύργιο για τον έλεγχο της Μεσογείου. Μια τέτοια κατάσταση θα μπορούσε να διαταράξει τις περιφερειακές ισορροπίες και να εντείνει την κρίση στην Ανατολική Μεσόγειο.

Πηγές κοντά στο παλάτι του Ερντογάν αποκαλύπτουν επίσης ότι επίκειται μια ναυτική συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Συρίας. Αυτή η συμφωνία θα προέβλεπε την εγκατάσταση τουρκικών ναυτικών βάσεων στα στρατηγικά λιμάνια της Λατάκιας και της Ταρτούς.

Αυτές οι δύο συριακές πόλεις, που βρίσκονται στη Μεσόγειο, φιλοξενούν ρωσικές ναυτικές και αεροπορικές βάσεις εδώ και αρκετά χρόνια. Η Αθήνα παρακολουθεί με ανησυχία τον ηγετικό ρόλο της Τουρκίας στη Συρία και την προοπτική σύναψης μιας τουρκοσυριακής συμφωνίας για την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ), στα πρότυπα του αντίστοιχου μνημονίου με τη Λιβύη.

Μια συμφωνία με τη Συρία για τον καθορισμό Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) είχε ανακοινωθεί προηγουμένως από τον Υπουργό Μεταφορών της Τουρκίας, Αμπντουλκαντίρ Ουράλογλου.

«Θα συνάψουμε μια συμφωνία θαλάσσιας δικαιοδοσίας με τη συριακή κυβέρνηση. Εργαζόμαστε πάνω σε ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης δράσης που περιλαμβάνει αεροπορικές, σιδηροδρομικές, οδικές και επικοινωνιακές υπηρεσίες στη Συρία. Θα ενεργοποιήσουμε τα αεροδρόμια», φέρεται να δήλωσε.

Σύμφωνα με ρεπορτάζ του τουρκικού δικτύου TGRT, η δήλωση έγινε μετά τη χθεσινή συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου.

Μάλιστα, έκανε και σχετική ανάρτηση στο X, αναφερόμενος στην Ελλάδα: «Η συμφωνία θαλάσσιας δικαιοδοσίας μεταξύ Τουρκίας και Συρίας θα επηρεάσει όλες τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Μετά τη Λιβύη και τη Συρία, αναμένεται να συνεχίσουμε με την Αίγυπτο. Όταν υπογραφούν αυτές οι συμφωνίες, η Τουρκία θα έρθει στο προσκήνιο στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτές οι εξελίξεις προκαλούν μεγαλύτερη ανησυχία στην Ελλάδα».

Η παράνομη προσπάθεια της Άγκυρας να οριοθετήσει τις ΑΟΖ με την προσωρινή συριακή κυβέρνηση έχει προκαλέσει έντονη αντίδραση από την Κυπριακή Δημοκρατία:

«Παρακολουθούμε στενά τις προτάσεις και αξιολογούμε την κατάσταση από την αρχή. Οποιαδήποτε προσπάθεια αμφισβήτησης, επηρεασμού ή παραβίασης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου και η Κυπριακή Δημοκρατία θα λάβει όλα τα διαθέσιμα μέτρα σε διεθνές και τοπικό επίπεδο», δήλωσε ο εκπρόσωπος της Κυπριακής κυβέρνησης, Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης.

Ωστόσο, η Τουρκία πιστεύει ότι έχει ήδη μετατρέψει τη Συρία σε «μικρότερο εταίρο» της, προωθώντας σχέδια αναβάθμισης των υποδομών της χώρας. Όπως δήλωσε ο Τούρκος Υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων, «η Άγκυρα θα παράσχει έως και 300 μεγαβάτ ηλεκτρικής ενέργειας στη Συρία και έχει ξεκινήσει προετοιμασίες για την επίλυση του ενεργειακού προβλήματος, το οποίο αποτελεί τη μεγαλύτερη ανάγκη της χώρας στην τρέχουσα συγκυρία».

Η Άγκυρα προωθεί ήδη ενεργά την κατασκευή του αγωγού φυσικού αερίου Κατάρ-Τουρκίας—ένα έργο που είχε τεθεί στην ημερήσια διάταξη το 2009, αλλά αργότερα σταμάτησε όταν η Συρία του Άσαντ δεν επέτρεψε τη διέλευση της γραμμής από το έδαφός της.

Αυτός ο αγωγός μήκους 1.500 χιλιομέτρων θα ξεκινά από το Κατάρ, θα διασχίζει τη Σαουδική Αραβία, την Ιορδανία και τη Συρία και στη συνέχεια θα φτάνει στην Τουρκία, στο Γκαζιαντέπ, και από εκεί —παρακάμπτοντας την Ελλάδα— θα κατευθυνθεί στην Ευρώπη μέσω Βουλγαρίας.

«Εάν υλοποιηθεί αυτός ο αγωγός φυσικού αερίου, του οποίου η χωρητικότητα προβλέπεται να είναι τουλάχιστον 30 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, θα ξεπεραστεί το κρίσιμο όριο στον στόχο της Τουρκίας να γίνει η ενεργειακή βάση στην περιοχή. Το Κατάρ είναι η χώρα με τα τρία μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο, με 25 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα», γράφει η Yeni Safak.

«Το έργο του αγωγού φυσικού αερίου Κατάρ-Τουρκίας θα επανέλθει στην ημερήσια διάταξη μετά τη νέα κατάσταση στη Συρία», δήλωσε ο Υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ. «Με μια Συρία που έχει επιτύχει την ακεραιότητα και τη σταθερότητά της, αυτός ο αγωγός θα είναι ασφαλής. Επομένως, ελπίζουμε ότι θα είναι έτσι· αυτή είναι η ευχή μας», τόνισε ο Μπαϊρακτάρ.

Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης ενημέρωσαν τους Ευρωπαίους εταίρους για τα τουρκικά σχέδια στην περιοχή σε δείπνο ηγετών την Πέμπτη το βράδυ. Ο Έλληνας πρωθυπουργός έσπευσε να επισημάνει στη συνέχεια ότι «όχι μόνο κατά την άποψη της Ελλάδας αλλά και της ΕΕ, το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι παράνομο και άκυρο».

Φυσικά, αυτό δεν εμπόδισε την Άγκυρα να το επικαλεστεί. Άλλωστε, η Τουρκία επιδιώκει να νομιμοποιήσει τις διεκδικήσεις της στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο μέσω διμερών συμφωνιών, επειδή απλώς δεν έχει το διεθνές δίκαιο με το μέρος της. Εάν συνάψει και τουρκοσυριακό μνημόνιο, θα το επικαλεστεί στον ελληνοτουρκικό διάλογο, θέλοντας να αποφύγει τη συζήτηση για τον ορισμό ΑΟΖ με βάση το διεθνές δίκαιο ενόψει μιας πιθανής, θεωρητικά, προσφυγής στη Χάγη.

Λόγω αυτής της στάσης της Άγκυρας, η οποία επιμένει επίσης να θέτει στο τραπέζι όλους τους παράλογους ισχυρισμούς της, ο κ. Μητσοτάκης δήλωσε πρόσφατα ότι: «Αυτή τη στιγμή δεν βλέπω καμία προοπτική συμφωνίας με την Τουρκία».