Σύμφωνα με την ανάλυσή του, οι τεχνολογικές μετοχές είναι σήμερα ακόμη πιο κερδοσκοπικές από ό,τι στην κορυφή της περίφημης φούσκας του 2000, ενώ η τεράστια νομισματική και δημοσιονομική στήριξη των τελευταίων ετών έχει επιτρέψει στην ανοδική αγορά να παρατείνει αφύσικα τη ζωή της.
Και το πιο ανησυχητικό στοιχείο;
Η φούσκα, κατά τον Dent, δεν έχει απλώς διογκωθεί.
Έχει ξεπεράσει τα όρια που θεωρούνταν αδιανόητα ακόμη και στην εποχή της dot-com mania.
Ο Dent επικεντρώνεται σε έναν ιδιαίτερα χαρακτηριστικό δείκτη: τη σχέση μεταξύ του τεχνολογικού Nasdaq 100 (NDX) και του πολύ πιο συντηρητικού δείκτη Dow Utilities (DJUA).
Στην κορυφή της τεχνολογικής φούσκας του 2000, η συγκεκριμένη αναλογία είχε φτάσει περίπου στις 17 φορές.
Σήμερα, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται, έχει εκτοξευθεί στις 28 φορές.
Με άλλα λόγια, η σχετική αποτίμηση των τεχνολογικών μετοχών έναντι των utilities βρίσκεται περίπου 1,65 φορές υψηλότερα από το ήδη ακραίο επίπεδο της φούσκας του 2000.
Για τον Dent, αυτό δεν αποτελεί απλώς μία ένδειξη υπερβολής. Αποτελεί καμπανάκι συναγερμού.
Ο ίδιος χαρακτηρίζει τη σημερινή κατάσταση ως ακόμη πιο κερδοσκοπική από την κορυφή της πρώτης μεγάλης τεχνολογικής φούσκας του 2000 – μιας φούσκας που, όπως επισημαίνει, ήταν ήδη πιο ακραία από εκείνη του 1929.
Η θεωρία του Dent βασίζεται σε μακροχρόνιους δημογραφικούς και τεχνολογικούς κύκλους.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι η μεγάλη κορύφωση του 2007 συνδεόταν με την κορύφωση του λεγόμενου Baby Boom Spending Wave, δηλαδή του κύματος καταναλωτικών δαπανών της γενιάς των Baby Boomers.
Η προηγούμενη αντίστοιχη κορύφωση είχε εμφανιστεί το 1929, την εποχή της γενιάς του Henry Ford, ενώ μία ακόμη είχε σημειωθεί το 1968, στην εποχή του Bob Hope.
Ο Dent εντοπίζει έναν περίπου 39ετή γενεαλογικό κύκλο στις καταναλωτικές δαπάνες, ενώ παράλληλα χρησιμοποιεί έναν περίπου 45ετή κύκλο τεχνολογικής καινοτομίας.
Το αποτέλεσμα;
Ένας συνδυασμός κύκλων που, σύμφωνα με τη θεωρία του, δημιουργεί τον περίφημο 90ετή «Super Bubble Cycle».
Και εδώ βρίσκεται η πραγματικά δυσοίωνη πρόβλεψη.
Ο Dent θεωρεί ότι οι κορυφώσεις του συγκεκριμένου υπερκύκλου εμφανίστηκαν το 1836, το 1929 και τώρα το 2026.
Από το 2019 στο 2026
Κανονικά, σύμφωνα με το μοντέλο του Dent, η μεγάλη κορύφωση του τεχνολογικού καινοτομικού κύκλου θα έπρεπε να είχε σημειωθεί στα τέλη του 2019 ή στις αρχές του 2020.
Δεν συνέβη.
Αντί γι’ αυτό, οι αγορές συνέχισαν να ανεβαίνουν.
Η εξήγηση του Dent είναι ξεκάθαρη: η πρωτοφανής δημοσιονομική και νομισματική παρέμβαση μετά τη Μεγάλη Ύφεση του 2008 έδωσε τεχνητή παράταση στον οικονομικό και χρηματιστηριακό κύκλο.
Ο ίδιος υπολογίζει ότι από την αντίδραση των κυβερνήσεων και των κεντρικών τραπεζών μετά την κρίση του 2008 έχουν διοχετευθεί περίπου 31 τρισ. δολάρια, με το ποσό να συνεχίζει να αυξάνεται κατά περίπου 2 τρισ. δολάρια τον χρόνο.
Για τον Dent, αυτό αποτέλεσε ένα άνευ προηγουμένου πρόγραμμα τόνωσης, το οποίο διόγκωσε τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων και επέτρεψε στη φούσκα να επιβιώσει πολύ περισσότερο από όσο θα επέτρεπαν οι φυσικοί οικονομικοί κύκλοι.
Έτσι, η κορύφωση που θα έπρεπε να είχε έρθει το 2019 μετατέθηκε, σύμφωνα με την ανάλυσή του, επτά ολόκληρα χρόνια αργότερα, στο 2026.
Ο Dent περιγράφει την περίοδο μετά την κρίση του 2008 ως μια τεράστια «Great Over-Reaction», υποστηρίζοντας ότι η υπερβολική αντίδραση απέναντι στην ύφεση δημιούργησε μια νέα, πολύ μεγαλύτερη στρέβλωση.
Η άποψή του είναι ότι η οικονομία και οι αγορές δεν θα μπορούσαν να έχουν φτάσει στα σημερινά επίπεδα χωρίς αυτή την τεράστια τεχνητή ώθηση.
Και όταν η τεχνητή στήριξη τελειώσει, το ερώτημα δεν είναι μόνο εάν θα υπάρξει διόρθωση.
Το ερώτημα είναι πόσο βίαιη θα είναι.
Ο Dent βλέπει ολόκληρη την περίοδο ως μία ενιαία φούσκα που ξεκίνησε περίπου στα τέλη του 1994.
Η διαδρομή της, σύμφωνα με το μοντέλο του, περιλαμβάνει τρεις κρίσιμους σταθμούς:
2000: η πρώτη μεγάλη κορυφή της τεχνολογικής φούσκας.
2007: η κορύφωση του δημογραφικού κύματος καταναλωτικών δαπανών.
2026: η τελική κορύφωση της τεχνολογικής και συνολικής φούσκας, μετά την επταετή τεχνητή παράταση.
Κατά τον ίδιο, κάθε τεχνολογικός κύκλος περιλαμβάνει δύο μεγάλες ανοδικές εξάρσεις: μία φάση ανάπτυξης και μία φάση ωριμότητας.
Η σημερινή περίοδος, επομένως, δεν είναι απλώς ένας ακόμη ανοδικός κύκλος.
Είναι, σύμφωνα με τον Dent, η δεύτερη και τελική έκρηξη ενός εξαιρετικά μακροχρόνιου υπερκύκλου.
Η πραγματικά δραματική διάσταση της ανάλυσης βρίσκεται αλλού.
Εάν η θεωρία του Dent αποδειχθεί σωστή, η αγορά δεν βρίσκεται απλώς σε μια περίοδο υψηλών αποτιμήσεων.
Βρίσκεται στο τέλος ενός κύκλου που έχει ήδη παραταθεί τεχνητά πολύ πέρα από την «φυσιολογική» ημερομηνία λήξης του.
Η αναλογία Nasdaq 100 προς Dow Utilities, στο 28x έναντι 17x το 2000, είναι για τον ίδιο ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια ότι η κερδοσκοπία έχει φτάσει σε ακραία επίπεδα.
Και το 2026, σύμφωνα με το σενάριό του, μπορεί να είναι η στιγμή κατά την οποία η αγορά θα αναγκαστεί να αντιμετωπίσει όσα η νομισματική και δημοσιονομική πολιτική κατάφερε επί χρόνια να αναβάλει.
Η φούσκα μπορεί να συνεχίσει να φουσκώνει – μέχρι τη στιγμή που δεν θα μπορεί πλέον να φουσκώσει άλλο.
Και τότε, σύμφωνα με τον Dent, ο λογαριασμός της υπερβολής θα μπορούσε να είναι ιστορικών διαστάσεων.
