Σε τι κατάσταση βρίσκονται τα καταφύγια στην Ελλάδα

Η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν έχει πυροδοτήσει έναν πόλεμο που όλο και κλιμακώνεται, τοποθετώντας στο «μάτι του κυκλώνα» πολλές από τις χώρες της Μέσης Ανατολής, αλλά και άλλες που φιλοξενούν στρατιωτικές βάσεις ξένων χωρών, όπως η Κύπρος.

Λόγω αυτού, η Ελλάδα βρίσκεται επίσης σε επιφυλακή, στέλνοντας φρεγάτες και μαχητικά αεροσκάφη στο γειτονικό νησί, ανησυχώντας παράλληλα για την ασφάλεια της Σούδας, στην Κρήτη. Με αφορμή τις εξελίξεις, στο παρασκήνιο επανέρχονται όλα τα ενδεχόμενα, τόσο αυτό της επιστράτευσης, όσο και της ανάγκης χρήσης καταφυγίων.

Το 2023, η «Ζούγκλα» είχε προχωρήσει σε εις βάθος έρευνα για την κατάσταση των καταφυγίων στη χώρα και τότε, είχε αποκαλυφθεί η εγκατάλειψη των υποδομών αυτών. Από τότε, δεν έχουν αλλάξει και πολλά. Όμως, είναι δεδομένο σήμερα πως προσφέρονται περισσότερα μέσα για την προστασία των πολιτών της χώρας, με κυρίαρχο την καταφυγή στις σήραγγες στο Μετρό, τουλάχιστον στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη.

Οι Έλληνες δεν γνωρίζουν πού είναι τα καταφύγιά τους σε περίπτωση πολέμου

Όπως ανέφερε η «Ζούγκλα» και τότε: Στην Ελλάδα η τοποθεσία καταφυγίων είναι….  απόρρητο μυστικό. Οι πολίτες δεν γνωρίζουν που είναι και αν υπάρχουν. Δεν γίνονται ειδικές ασκήσεις πολιτικής προστασίας παρά μόνον μία φορά τον χρόνο όταν ηχούν, αν ηχούν και όπως ηχούν οι σειρήνες.

Ιδού πώς έχει η κατάσταση με τα «απόρρητα καταφύγια» στην χώρα της Φαιδράς Πορτοκαλέας

Την ευθύνη για τους χώρους όπου θα μπορούν να προστατευθούν οι πολίτες σε περίπτωση βομβαρδισμού ή άλλης απειλής που συνεπάγεται έκτακτη κατάσταση ασφαλείας έχει η Δ-ΠΣΕΑ. Πρόκειται για την Διεύθυνση Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης. Της υπηρεσίας αυτής προΐσταται Ταξίαρχος.

Πηγές του ΓΕΕΘΑ στις οποίες απευθύνθηκε η «Ζούγκλα» προκειμένου να συγκεντρωθούν στοιχεία για τα καταφύγια σε περίπτωση πολέμου στην Αθήνα και την Περιφέρεια, ανέφεραν πώς το «σχέδιο» είναι απόρρητο, όπως απόρρητες είναι οι τοποθεσίες, απόρρητη πληροφορία και ότι έχει να κάνει με τη συντήρησή τους.

Καταφέραμε να πληροφορηθούμε πώς στην Ελλάδα υπάρχουν στρατιωτικά και πολιτικά καταφύγια. Για τα πολιτικά καταφύγια υπεύθυνοι για οργάνωση συντήρηση και λειτουργία είναι η Δ-ΠΣΕΑ που αναφέραμε παραπάνω, η Αστυνομία και η Πυροσβεστική. Πέραν τούτων ουδέν. Κάποια πηγή ανέφερε πως μεταξύ των τοποθεσιών συμπεριλαμβάνονται και σήραγγες του Μετρό. Δηλαδή, το αυτονόητο. Σε όλα τα μέρη του κόσμου το Μετρό αποτελεί την πρώτη λύση μαζικής καταφυγής για προστασία, ήδη από τους δύο προηγούμενους παγκόσμιους πολέμους.

Τι προβλέπει το απόρρητο σχέδιο

Στην Ελλάδα υπάρχει σχέδιο σε περίπτωση πολέμου, το οποίο συντονίζει η Διεύθυνση Πολιτικής Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Άμυνας. Υπάρχουν τα στρατιωτικά καταφύγια για τις Ένοπλες Δυνάμεις, αλλά και τα καταφύγια στα οποία θα κληθούν να πάνε οι πολίτες. Το σχέδιο είναι απόρρητο.

Σε όλα τα υπουργεία υπάρχει υπηρεσία Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης όπου προσωπικό συνδέεται με το συντονιστικό του ΓΕΕΘΑ και γνωρίζει ανά πάσα στιγμή πώς πρέπει να πράξει.

Πηγές από την Υπηρεσία Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη ανέφεραν στη «Ζούγκλα» πως όποιος πολίτης θέλει να ενημερωθεί για το πού θα πάει, σε ποιο καταφύγιο, σε περίπτωση πολέμου στη χώρα μας, θα πρέπει να απευθυνθεί στο κατά τόπου αστυνομικό τμήμα και να ζητήσει να μιλήσει με τον χειριστή θεμάτων πολιτικής άμυνας. Αυτός θα του εξηγήσει αναλυτικά, ενώ μαζί του θα συζητήσει και το ενδεχόμενο να κληθεί σε εκπαίδευση ανάλογη. Οι χειριστές είναι αστυνομικοί.

«Η αποστολή της Διεύθυνσης Πολιτικής Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης είναι να σώζει ζωές σε περίπτωση πολέμου, να σώσει τον άμαχο πληθυσμό και να εφαρμόζει το σχέδιο για την προστασία των πολιτών οδηγώντας τους σε συγκεκριμένα μέρη μεταξύ των οποίων και καταφύγια. Να κάνει αραίωση του πληθυσμού και να βγάλει τον κόσμο έξω σε περίπτωση βομβαρδισμών πόλεων και περιοχών», λέει ανώτατο στέλεχος της Υπηρεσίας.

Ανάλογα παραρτήματα έχουν η Πυροσβεστική, το Λιμενικό, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες. Όλοι οι εμπλεκόμενοι γνωρίζουν τι πρέπει να κάνουν και πώς θα δράσουν σε περίπτωση που η χώρα μπει σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω πολέμου. Όλες οι υπηρεσίες και οι εμπλεκόμενοι συνδέονται μεταξύ τους, ενώ συμμετέχουν σε ασκήσεις ανάλογες.

«Οι πολίτες θα πρέπει να συμμετέχουν στις εκπαιδεύσεις αυτές οι οποίες γίνονται για να είναι ενήμεροι», προσθέτει το ανώτατο στέλεχος.

Πληροφορίες της «Ζούγκλας» αναφέρουν πως καταφύγια και συγκεκριμένοι χώροι υπάρχουν σε όλες τις περιοχές της πρωτεύουσας. Κάποιους από αυτούς τους χώρους και τα καταφύγια έχουν αναλάβει και τα συντηρούν οι Δήμοι και οι Περιφέρειες. Το κάθε καταφύγιο είναι χρεωμένο σε φορέα που το ελέγχει. Ελέγχους κάνει και οι Πυροσβεστική Υπηρεσία για θέματα πυρόσβεσης.

Το απόρρητο αυτό σχέδιο της χώρας μας αξιολογείται συχνά από τα επιτελεία των υπηρεσιών που συμμετέχουν.

Οι Έλληνες προφανώς δεν γνωρίζουν πού είναι τα καταφύγιά τους σε περίπτωση έκτακτης ανάγκη. Μας λένε ότι στην πρωτεύουσα τουλάχιστον υπάρχει εκτεταμένο δίκτυο καταφυγίων πού τα διαχειρίζεται η αρμόδια στρατιωτική διεύθυνση. Τι συνέβη άραγε στην Περιφέρεια και σε κάθε επαρχιακή πόλη; Υπάρχουν καταφύγια; Η κυβέρνηση οφείλει να αλλάξει αμέσως προσανατολισμό και να ξεφύγει από αυτή την παρωχημένη προπολεμική τακτική. Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν πού θα καταφύγουν σε περίπτωση πολέμου και πρέπει να εξοικειωθούν με την ιδέα όπως συμβαίνει σε κάθε πολιτισμένο κράτος του κόσμου, πριν να είναι αργά.

Στα χέρια της «Ζούγκλας» έφτασε ωστόσο ένας χάρτης της Πολιτικής Προστασίας στον οποίο αποτυπώνονται τα σημεία όπου θα μπορούν να βρουν προστασία οι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης σε περίπτωση… σεισμού. Μάλιστα. «Και σε περίπτωση πολέμου;», ερωτούνται οι αρμόδιοι.

Δείτε τον σχετικό χάρτη

Τα περί απορρήτου και εχεμύθειας, τα περί κατ’ ιδίαν πληροφόρησης των ενδιαφερομένων από αστυνομικούς στα Αστυνομικά Τμήματα είναι ανέκδοτα για να περνάμε την ώρα μας. Η Πολιτική Προστασία σε όλον τον κόσμο είναι μία πολύ σοβαρή υπόθεση για να την αφήνουμε στα χέρια κάποιων γραφειοκρατών και κάποιον ανωνύμων χαμηλόβαθμών οργάνων της τάξης.

Οι Έλληνες, όπως αποδεικνύονται, θα είναι για άλλη μία φορά εκτεθειμένοι λόγω ανοργανωσιάς και αδιαφορίας και όπως πάντα, η επιβίωσή τους θα εξαρτηθεί από την προσωπική οξυδέρκεια και την ατομική πρωτοβουλία του κάθε πολίτη. Μόνον που αυτό δεν είναι Πολιτική Προστασία.

Στη Θεσσαλονίκη σύμφωνα με πληροφορίες, κάποια καταφύγια είναι υπό την επίβλεψη του Στρατού, βρίσκονται στην περιοχή της οδού Λαγκαδά, αλλά και σε υπόγεια πολυκατοικιών και δομών, νοσοκομείων και ιδρυμάτων που παραμένουν σε χρήση ακόμα και σήμερα, σε διάφορες περιοχές του κέντρου. Σύμφωνα με την Περιφέρεια, «περαιτέρω πληροφορίες που αφορούν την τοποθεσία ή άλλα λειτουργικά στοιχεία των καταφυγίων δεν επιτρέπεται να δημοσιοποιηθούν, καθώς η αποκλειστική διαχείρισή τους εμπίπτει αποκλειστικά στην αρμοδιότητα των Ενόπλων Δυνάμεων».

Το πυρηνικό καταφύγιο του 424 ΓΣΝΕ

Πολλοί κάτοικοι της Θεσσαλονίκης ίσως δεν γνωρίζουν ότι η πόλη έχει το δικό της πυρηνικό καταφύγιο – νοσοκομείο πλήρως εξοπλισμένο να ανταποκριθεί σε συνθήκες πυρηνικού και βιοχημικού πολέμου. Βρίσκεται ακριβώς κάτω από το 424 Γενικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο.

Το πυρηνικό αυτό καταφύγιο είναι ελβετικής τεχνογνωσίας, βρίσκεται στο δεύτερο υπόγειο του 424 ΓΣΝΕ και είναι σε σχήμα Π, με εσωτερική θωράκιση μόνο με σκυρόδεμα.

Πρόκειται για υπερσύγχρονη κατασκευή που βασίζεται σε πρωτόγονο σύστημα που είχαν στην Ασία, ένα είδος βεντάλιας, ανοίγει με πολύ μικρή ενέργεια και κλείνει, επιτρέποντας μόνο την έξοδο όχι την είσοδο. Το τσιμέντο στις πόρτες και στην τοιχοποιία έχει πάνω από 50% πυρίτιο και ασβέστιο κατά βάρος και στοιχεία μεγάλου μαζικού αριθμού για να αποφεύγεται η ακτινοβόληση Γ’. Επιπλέον, είναι αναγκαία για την προστασία από τα νετρόνια, βάριο, άνθρακα, σίδηρο, χάλυβα και πρόσμειξη νερού.

Το καταφύγιο κάτω από το νοσοκομείο «Γ. Γεννηματάς»

Επίσης και στο νοσοκομείο «Γ. Γεννηματάς» στη Θεσσαλονίκη υπάρχει ένα άλλο καταφύγιο το οποίο παλαιότερα είχε ανοίξει τις πύλες του για το κοινό. Πρόκειται για ένα καταφύγιο το οποίο έχτισαν το 1942 οι Γερμανοί κατακτητές και το χρησιμοποιούσαν ως νοσοκομείο για να περιθάλπουν τους τραυματίες τους.

Το καταφύγιο είναι χτισμένο από οπλισμένο μπετόν, διέθετε μία κεντρική είσοδο και τρεις εξόδους κινδύνου. Σώζεται άθικτο μέρος του δικτύου ηλεκτρικού ρεύματος (42 βολτ), βάσεις εξαερισμών, τουαλέτες και διάδρομοι.

Στην Αττική υπάρχουν αρκετά υπόγεια αντιαεροπορικά καταφύγια κάποια πιο σύγχρονα και άλλα της εποχής του Β΄ Παγκοσμίου. Στην Αθήνα (Λυκαβηττός, Αρδηττός, Πολύγωνο κ.α.), στον Πειραιά (Προφ. Ηλίας, Καστέλα, Δραπετσώνα κ.α.), στα νότια προάστια (Ελληνικό, Βούλα, Γλυφάδα), στα βόρεια (Κηφισιά, Παπάγου, Ψυχικό), στο Σούνιο, στη Ραφήνα. Ανάμεσα σ’ αυτά τα καταφύγια υπάρχουν μερικά όπως της «Μεγάλης Βρετανίας», του Μεγάρου της Εθνικής Ασφαλιστικής, της Τραπέζης της Ελλάδος, του Μετοχικού Ταμείου Στρατού και το υπόγειο του Μεγάρου του Αρείου Πάγου. Το 1999 υπολογιζόταν ότι στην Ελλάδα σώζονταν περίπου 200 δημόσια καταφύγια. Τα περισσότερα, όπως προκύπτει από την έρευνα που είχαν κάνει στο παρελθόν δημοσιογράφοι, βρίσκονταν στο χείλος της κατάρρευσης.

Καρύδης: Υπάρχουν καταφύγια αλλά στα υπόγεια πάρκινγκ χρειάζεται προσοχή

Η «Ζούγκλα» συνομίλησε και με τον καθηγητή αντισεισμικών κατασκευών, Παναγιώτη Καρύδη για την καταλληλόλητα των χώρων αυτών που έχουν επιλεχθεί προκειμένου να προστατευτούν οι πολίτες σε περίπτωση εχθρικών βομβαρδισμών. Όπως είπε ο καθηγητής: «Έχω επισκεφθεί καταφύγια τα οποία έχουν 50 μέτρα μπετό στην επιφάνεια. Αυτά είναι πολύ ανθεκτικά και αντέχουν σε πολύ ισχυρούς βομβαρδισμούς. Θεωρώ πως το καλύτερο και πιο ασφαλές καταφύγιο είναι το μετρό.

Σχετικά με τα υπόγεια πάρκινγκ τα οποία επιλέγονται για καταφύγια εκεί έχω κάποιες ενστάσεις διότι δεν ξέρουμε τι έχουν κάνει οι κατασκευαστές. Δηλαδή δεν ξέρουμε την αντοχή σε βομβαρδισμούς και ούτε μπορούμε να την μάθουμε ακριβώς.