Μόλις μία εβδομάδα μετά τον καταστροφικό σεισμό της Πάρνηθας το 1999, η χώρα ακόμα μετρά νεκρούς και μια δεύτερη τραγωδία έρχεται να συγκλονίσει την Ελλάδα. Το βράδυ της 14ης Σεπτεμβρίου 1999, επτά άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε ένα πρωτοφανές αεροπορικό δυστύχημα και η κοινή γνώμη παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα.

Το πρωθυπουργικό αεροσκάφος τύπου Φάλκον αναχώρησε λίγο πριν τις 21:30 το βράδυ από το αεροδρόμιο του Ελληνικού (το αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος» ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2001) με προορισμό το Βουκουρέστι. Στο αεροσκάφος επέβαιναν ο 52χρονος αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Γιάννος Κρανιδιώτης και ακόμα 12 άτομα, προκειμένου ο υπουργός να συμμετάσχει στη Διαβαλκανική Διάσκεψη των υπουργών Εξωτερικών.

Τα δευτερόλεπτα του τρόμου στον αέρα

Λίγα λεπτά πριν από την προσγείωση στη ρουμανική πρωτεύουσα, ενώ βρισκόταν σε πορεία καθόδου, το αεροσκάφος έκανε μια απότομη βουτιά αφού φέρεται να έπεσε σε περιδίνηση. Το Falcon έχασε απότομα ύψος και από τα 15.000 πόδια βρέθηκε στα 3.000 πόδια. Η ανεξέλεγκτη αυτή καθοδική πορεία, ενδέχεται να συνοδεύθηκε και από αποσυμπίεση του θαλάμου.

Όσοι επιβάτες δεν ήταν δεμένοι στις θέσεις τους εκσφενδονίστηκαν. Απόφαση του Αρείου Πάγου για αποζημίωση συγγενούς θύματος περιγράφει χαρακτηριστικά ότι οι επιβάτες «κλυδωνίζονταν ως εάν να βρίσκονταν εντός αναδευτήρα, προσέκρουσαν στην οροφή, στα τοιχώματα, στο δάπεδο και στην επίπλωση του αεροσκάφους».

Από τους 13 επιβαίνοντες, οι έξι έχασαν τη ζωή τους ακαριαία φέροντας πολλαπλά χτυπήματα στο κεφάλι: ο Γιάννος Κρανιδιώτης, ο 23χρονος γιος του Νικόλας, οι δημοσιογράφοι της ΕΡΤ Δημήτρης Πανταζόπουλος και Νίνα Ασημακοπούλου, ο αστυνομικός της προσωπικής ασφάλειας του υπουργού Νίκος Ασημακόπουλος και ο μηχανικός του αεροσκάφους Μιχάλης Παπαδόπουλος.

Ο εικονολήπτης της ΕΡΤ Παναγιώτης Πούλος τραυματίστηκε βαρύτατα στο κεφάλι και το θώρακα και υπέκυψε λίγες ημέρες αργότερα, ανεβάζοντας τον αριθμό των θυμάτων στα επτά.

Σοβαρά τραυματίστηκε ο διευθυντής του διπλωματικού γραφείου του υπουργείου Εξωτερικών, Γρηγόρης Παπαδόπουλος, ο οποίος παρέμεινε σε κώμα αλλά κατάφερε να επιζήσει (πέθανε τον Μάιο του 2015). Πιο ελαφρά τραυματίστηκαν η αεροσυνοδός Άννα Βελησσαρίου και ο δημοσιογράφος Αλφόνσος Βιτάλης, ο οποίος ήταν δεμένος στη θέση του. Χωρίς σοβαρούς τραυματισμούς εξήλθαν η ιδιαιτέρα του υπουργού Μαρία Μπεγλίτη, καθώς και οι δύο πιλότοι.

Σοκ στο αεροδρόμιο του Βουκουρεστίου

Στις 22:40, το Φάλκον προσγειώθηκε στην πίστα του αεροδρομίου Οτοπένι στη Ρουμανία. Το σκάφος εξωτερικά δεν είχε κάποια ζημιά και τίποτα δεν προμήνυε τις εικόνες που θα αντίκριζαν οι διασώστες λίγη ώρα αργότερα, μόλις η πόρτα θα άνοιγε.

Ο πρέσβης της Ελλάδας Στέλιος Μαλλικούρτης και ο υπεύθυνος Τύπου Δημήτρης Κούστας είχαν ενημερωθεί από τις ρουμανικές αρχές πως πιθανόν να έχουν πάθει τροφική δηλητηρίαση οι επιβάτες του αεροσκάφους και είχαν απορήσει καθώς είχαν εμπιστοσύνη στις εταιρίες catering που συνεργάζονταν.

Όταν όμως η σκάλα του αεροσκάφους άνοιξε, η εικόνα που αντίκρισαν τα συνεργεία διάσωσης και τα μέλη της πρεσβείας ήταν σοκαριστική. Η αεροσυνοδός Άννα Βελησσαρίου βρέθηκε αιμόφυρτη και ημιλιπόθυμη, σφηνωμένη στη στενή πόρτα του κόκπιτ ανάμεσα σε διαλυμένες βαλίτσες. Πίσω της, οι δύο κυβερνήτες, Γρηγόρης Σινέκογλου και Γιάννης Ανδρουλάκης, βρίσκονταν σε κατάσταση απόλυτου σοκ. Στο εσωτερικό της καμπίνας, το οποίο είχε σχεδόν ξηλωθεί, επικρατούσε καταστροφή και νεκρική σιγή, με τα σώματα των θυμάτων να κείτονται στα συντρίμμια.

Η κυβέρνηση ανακοίνωσε επίσημα την αεροπορική τραγωδία στις 01:40 τα ξημερώματα με δήλωση του κυβερνητικού εκπροσώπου Δημήτρη Ρέππα.

Το ιστορικό του αεροσκάφους

Το συγκεκριμένο Φάλκον παρουσίαζε ιστορικό τεχνικών προβλημάτων. Τον Ιούνιο του 1998, σε ταξίδι προς την Κίνα, είχε παρουσιαστεί βλάβη στον αυτόματο πιλότο. Λίγους μήνες πριν το δυστύχημα, το αεροσκάφος πραγματοποίησε αναγκαστική προσγείωση στο Καζακστάν λόγω σοβαρού τεχνικού προβλήματος κατά τη διάρκεια πτήσης προς το Τόκιο. Παρά τα περιστατικά αυτά, στις 21 Αυγούστου 1999 το σκάφος είχε εξέλθει από μεγάλη επιθεώρηση στην τεχνική βάση της Ολυμπιακής Αεροπορίας, με τους τεχνικούς να γνωμοδοτούν πως δεν υπήρχε καμία εκκρεμότητα.

Τα παιχνίδια της μοίρας

Ο Γιάννος Κρανιδιώτης χρησιμοποιούσε συχνά το πρωθυπουργικό αεροσκάφος για τις μετακινήσεις του στην Ευρώπη. Την 14η Σεπτεμβρίου 1999 επιβιβάστηκε την τελευταία στιγμή, παίρνοντας τη θέση του τότε υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Παπανδρέου, ενώ έπεισε και τον γιο του Νικόλα να τον ακολουθήσει, παρότι ο ίδιος αρχικά δεν επιθυμούσε. Λίγο πριν την απογείωση, ο υπουργός φέρεται να ανέφερε σε τηλεφωνική του συνομιλία: «μετά το Βουκουρέστι σκέφτομαι να μείνω λίγο στην Αθήνα, με έχουν κουράσει όλα αυτά τα αεροπλάνα βρε παιδί μου…».

Τα πορίσματα

Η επίσημη 16σέλιδη έκθεση των ρουμανικών αρχών, που δόθηκε στη δημοσιότητα τον Αύγουστο του 2000, απέδωσε την τραγωδία σε τεχνική βλάβη και λάθος χειρισμούς. Παράλληλα, έρευνα οκτώ μηνών από δύο πραγματογνώμονες που ορίστηκαν από την ελληνική Δικαιοσύνη κατέληξε στο ότι το δυστύχημα οφειλόταν στον ανθρώπινο παράγοντα και όχι σε μηχανική βλάβη ή καιρικά φαινόμενα.

Τα στοιχεία που καταγράφηκαν συμπυκνώνονται στα εξής:

Υπερβολική ταχύτητα: Το αεροσκάφος είχε αναπτύξει υπερβολική ταχύτητα κατά τη διαδικασία καθόδου από τα 15.000 στα 5.000 πόδια, γεγονός που προκάλεσε αστάθεια.

Χειρισμός αυτόματου πιλότου: Σημειώθηκε λανθασμένος χειρισμός από τους πιλότους κατά την ενεργοποίηση του αυτόματου πιλότου, με αποτέλεσμα το μπλοκάρισμά του, σε συνδυασμό με λανθασμένες οδηγίες που διατηρούσαν οι χειριστές για περιστατικά σε μεγάλες ταχύτητες.

Μη χρήση ζωνών: Οι πιλότοι δεν εφάρμοσαν τον κανονισμό που υπήρχε για τα αεροσκάφη τύπου Φάλκον και όριζε ότι οι επιβάτες πρέπει να δένονται μόλις αρχίσει η διαδικασία καθόδου.

Το ρουμανικό πόρισμα περιέλαβε συστάσεις προς την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας, την Ολυμπιακή και την κατασκευάστρια εταιρεία Dassault για την αναθεώρηση των εγχειριδίων και των διαδικασιών συντήρησης και ασφάλειας.

Στο δικαστικό σκέλος, τον Δεκέμβριο του 2000 οι δύο πιλότοι αφέθηκαν ελεύθεροι με εγγύηση. Τον Ιούλιο του 2002, το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών καταδίκασε τον κυβερνήτη Ιωάννη Ανδρουλάκη σε ποινή φυλάκισης 5 ετών, αθωώνοντας τον συγκυβερνήτη Γρηγόρη Σινέκογλου και τους τεχνικούς της Ολυμπιακής.

Δύο χρόνια αργότερα, το Τριμελές Εφετείο Αθηνών έκρινε ένοχο τον κυβερνήτη για επτά ανθρωποκτονίες από αμέλεια και πρόκληση δύο σωματικών βλαβών, μειώνοντας την ποινή σε φυλάκιση 35 μηνών με τριετή αναστολή. Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, ο κυβερνήτης δεν έδωσε εγκαίρως την εντολή για την ενεργοποίηση της ένδειξης «προσδεθείτε».