Οι διαφορετικές επιδιώξεις των δύο συμμάχων

Για να κατανοήσουμε το ρήγμα ΗΠΑ – Ισραήλ, πρέπει να είμαστε σαφείς σχετικά με τους στόχους κάθε πλευράς.
Το Ισραήλ επιδιώκει την πλήρη καταστροφή —όχι απλώς τον περιορισμό ή τη διαπραγμάτευση—του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και, όλο και περισσότερο, την αποδυνάμωση ή κατάρρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Πρόκειται για ένα ζήτημα ύπαρξης για την εβραϊκή χώρα: ένα Ιράν με πυρηνικά όπλα αποτελεί, σύμφωνα με τη στρατηγική σκέψη του Ισραήλ, μια μη ανεκτή απειλή για την επιβίωση του κράτους.
Η ηγεσία του Ισραήλ έχει εκφράσει αυτό με σαφήνεια και επανειλημμένα, και δεν υπάρχει λόγος να αμφισβητήσουμε την ειλικρίνεια των δηλώσεων αυτών.
Το Ισραήλ περιμένει από τις ΗΠΑ να διεξάγουν αυτόν τον πόλεμο πλήρως, αποφασιστικά και με οποιοδήποτε κόστος απαιτείται για την επίτευξη του στόχου.
Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες, βάσει των πραγματικών εθνικών συμφερόντων τους και όχι απλώς των δηλώσεων πολιτικών, επιδιώκουν πολύ πιο μετριοπαθείς και περίπλοκους στόχους.

Η Ουάσιγκτον θέλει να αποτρέψει το Ιράν από το να αποκτήσει λειτουργικό πυρηνικό όπλο, να διασφαλίσει τη ροή πετρελαίου στον Περσικό Κόλπο, να αποφύγει μια νέα ατέρμονη στρατιωτική δέσμευση στη Μέση Ανατολή που θα αποδυναμώσει τη στρατηγική της παρουσία στον Ινδο-Ειρηνικό, και, αν είναι δυνατό, να επιστρέψει στη διαχείριση της κύριας γεωπολιτικής της πρόκλησης: της αντιπαράθεσης με την Κίνα.
Αυτοί οι στόχοι δεν είναι ταυτόσημοι.

Υπάρχουν σημεία αλληλεπικάλυψης, αλλά οι διαφορές εμφανίζονται εκεί που η πίεση είναι μεγαλύτερη: στην ερώτηση του πόσο μακριά πρέπει να φτάσει μια στρατιωτική εμπλοκή, σημειώνει σε ανάλυσή του το National Interest.

Ιστορική προοπτική – Από το Ιράκ στο Ιράν

Η ιστορία δίνει σημαντικά μαθήματα, αν και η Ουάσιγκτον προτιμά συχνά να τα αγνοεί.
Το Ισραήλ έχει λειτουργήσει για μεγάλο διάστημα με την πεποίθηση ότι οι στρατηγικές ανάγκες του θα πρέπει, λόγω της συμμαχίας και των κοινών αξιών, να γίνουν και στρατηγικές ανάγκες των ΗΠΑ.

Αυτή η σύγχυση έχει ωφελήσει το Ισραήλ, αλλά έχει προσφέρει αμφιλεγόμενα οφέλη για τα αμερικανικά συμφέροντα.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η εισβολή στο Ιράκ το 2003, όπου η ανατροπή του Saddam Hussein προωθήθηκε ένθερμα από φωνές που ευθυγραμμίζονταν στενά με τις στρατηγικές προτεραιότητες του Ισραήλ.

Η υπόθεση ήταν ότι η αμερικανική ισχύς θα αναδιαμόρφωνε μια εχθρική περιφερειακή τάξη, αποδίδοντας οφέλη ασφαλείας και στους δύο συμμάχους.

Το αποτέλεσμα, όμως, ήταν μια εικοσαετής απώλεια αμερικανικής αξιοπιστίας, πόρων και στρατηγικής εστίασης ενώ το Ιράν ενισχύθηκε δραματικά με την απομάκρυνση του κύριου αραβικού του αντιπάλου.

Το μάθημα ήταν διαθέσιμο αλλά, σε μεγάλο βαθμό, δεν έγινε κατανοητό ούτε αξιοποιήθηκε.

Περιφερειακές και παγκόσμιες προτεραιότητες

Το Ισραήλ βλέπει τη Μέση Ανατολή ως τον κύριο χώρο στρατηγικής ανησυχίας.

Οι γειτονικές χώρες, ο Περσικός Κόλπος, η απειλή για τo Τελ Αβίβ είναι τα βασικά σημεία στρατηγικού σχεδιασμού.

Οι ΗΠΑ, αντίθετα, έχουν παγκόσμια ενδιαφέροντα.

Μια στρατιωτική εκστρατεία που μειώνει τις δυνατότητες του Ιράν αλλά πυροδοτεί έναν ευρύτερο περιφερειακό πόλεμο, κλείνει τα Στενά του Hormuz, εμπλέκει τους πυραύλους της Hezbollah και απαιτεί μια εκτεταμένη και αόριστη αμερικανική παρουσία στον Περσικό Κόλπο μπορεί να θεωρηθεί επιτυχία για το Ισραήλ αλλά να αποτελεί σοβαρό στρατηγικό πλήγμα για τις ΗΠΑ.
Αυτή η ασυμμετρία είναι καθοριστική.

Το Ισραήλ, μικρό κράτος με συγκεκριμένες απειλές, μπορεί να στοχεύει σε ένα βέλτιστο αποτέλεσμα.
Οι ΗΠΑ, ως παγκόσμια δύναμη με δεσμεύσεις από τη Νότια Κίνα έως την Ανατολική Ευρώπη, δεν μπορούν να κάνουν το ίδιο.

Η αναγκαιότητα της ειλικρίνειας στη στρατηγική

Αυτό δεν σημαίνει αμερικανική αδιαφορία για τις ιρανικές πυρηνικές φιλοδοξίες.
Ένα Ιράν με πυρηνικά όπλα θα ήταν ανασταλτικό για τη διεθνή ασφάλεια και οι ΗΠΑ έχουν νόμιμους λόγους να το αποτρέψουν.
Αλλά η πρόταση «να αποτραπεί η πυρηνική εξοπλιστική ικανότητα του Ιράν» και η πρόταση «να προωθηθούν οι στρατηγικοί στόχοι του Ισραήλ στην περιοχή» είναι σχετικές αλλά όχι ταυτόσημες.

Η δυσάρεστη αλήθεια που συχνά αποφεύγει η αμερικανική εξωτερική πολιτική είναι ότι οι συμμαχίες απαιτούν την ειλικρινή διαχείριση των διαφορών, όχι την τελετουργική τους άρνηση.
Η προσποίηση ότι τα συμφέροντα των ΗΠΑ και του Ισραήλ είναι απολύτως ευθυγραμμισμένα δεν ενισχύει τη συμμαχία· παραμορφώνει τη λήψη αποφάσεων στην Ουάσιγκτον, απομονώνει την ισραηλινή πολιτική από την έγκυρη κριτική και, τελικά, όταν οι διαφορές δεν μπορούν πλέον να αγνοηθούν, οδηγεί σε στρατηγική σύγχυση με ανθρώπινο κόστος.

Ιράν και στρατηγικό αδιέξοδο – Trump σε Netanyahu: Έχεις 7 μέρες να το τελειώσεις

Σήμερα, μετά από χρόνια περιορισμένων στρατηγικών προσπαθειών για το Ιράν—διπλωματικών, οικονομικών και στρατιωτικών—καθίσταται φανερό ότι οι στόχοι που επιδίωκε το Ισραήλ δεν έχουν επιτευχθεί και οι ΗΠΑ βρίσκονται σε αμήχανη θέση.

Η διατήρηση της πίεσης στο Ιράν χωρίς να προκαλεί ευρύτερη σύρραξη έχει αποδειχθεί δύσκολη.

Οι ΗΠΑ αναγκάζονται να ισορροπήσουν μεταξύ των στρατηγικών αναγκών του Ισραήλ και των δικών τους παγκόσμιων υποχρεώσεων.

Η αδυναμία ειλικρινούς συνεννόησης έχει δημιουργήσει κενά συντονισμού, τα οποία εκμεταλλεύεται το Ιράν, ενισχύοντας την περιφερειακή του θέση, παρατηρεί εύστοχα το National Interest.

Παράλληλα, οι ΗΠΑ έχουν πλέον περιορισμένη βούληση για νέα στρατιωτική εμπλοκή στη Μέση Ανατολή, ενώ το Ισραήλ συνεχίζει να πιέζει για μια αποφασιστική αντιμετώπιση των ιρανικών πυρηνικών.

Η αντίθεση αυτή οδηγεί σε ανοιχτές και λανθάνουσες εντάσεις, που ενδέχεται να υπονομεύσουν τη μακροπρόθεσμη στρατηγική σχέση των δύο συμμάχων.

Σύμφωνα με πληροφορίες στην τελευταία του επικοινωνία με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Benjamin Netanyahu ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump έντονα εκνευρισμένος φέρεται να του έδωσε διορία 7 ημερών για να τελειώσει τη στρατιωτική σύγκρουση με το Ιράν.

Εξάλλου σε όλους τους τόνους ο Trump έχει καταστήσει σαφές, πως επιδιώκει πλέον την απεμπλοκή των ΗΠΑ από τον πόλεμο.

Προς μια νέα στρατηγική προσέγγιση

Η αμερικανική εξωτερική πολιτική θα έπρεπε να ξεκαθαρίζει τη θέση της: «Στηρίζουμε το δικαίωμα του Ισραήλ στην αυτοάμυνα, μοιραζόμαστε τις ανησυχίες για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και θα συντονιστούμε σε στρατηγική που υπηρετεί και τα δικά μας συμφέροντα».

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ θα παραδώσουν πλήρως τη λήψη αποφάσεων σε θέματα που αφορούν Αμερικανούς στρατιώτες, οικονομία ή διεθνή θέση.

Αντίθετα, η ειλικρίνεια και η σαφής διαχείριση των διαφορετικών στόχων θα δημιουργήσει πιο ισχυρή, πιο σταθερή και πιο ρεαλιστική συμμαχία.

Χωρίς αυτόν τον ειλικρινή διάλογο, η Ουάσιγκτον θα συνεχίσει να ωθείται σε δεσμεύσεις που διαμορφώνονται περισσότερο από την αντίληψη απειλής της Ιερουσαλήμ παρά από μια συνεκτική εκτίμηση των αμερικανικών εθνικών συμφερόντων.

Το αποτέλεσμα είναι ένα στρατηγικό ρήγμα που, αν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για τη σταθερότητα της Μέσης Ανατολής και τη μακροπρόθεσμη επιρροή των ΗΠΑ στην περιοχή.


Σύνθετη ισορροπία συμφερόντων

Η σχέση ΗΠΑ–Ισραήλ δεν είναι πλέον μόνο θέμα κοινών αξιών ή ιστορικής συμμαχίας· είναι μια σύνθετη ισορροπία συμφερόντων, όπου οι διαφορετικοί στρατηγικοί στόχοι των δύο πλευρών έρχονται αντιμέτωποι με την πραγματικότητα.
Το Ισραήλ απαιτεί αποφασιστικότητα και ολοκληρωτική δράση για το Ιράν, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να ισορροπήσουν μεταξύ περιφερειακών και παγκόσμιων δεσμεύσεων.
Η αναγνώριση και η διαχείριση αυτών των διαφορών είναι κρίσιμη, όχι μόνο για την επιτυχία της στρατηγικής έναντι του Ιράν, αλλά και για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της ίδιας της συμμαχίας.
Η ειλικρίνεια, ο συντονισμός και η διαφάνεια στις διαπραγματεύσεις είναι ο μόνος τρόπος να αποφευχθεί μια νέα στρατηγική αποτυχία, ανάλογη με αυτή του Ιράκ.
Η απουσία αυτής της προσέγγισης απλώς μεγαλώνει τον κίνδυνο συγκρούσεων που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί, ενώ παράλληλα αποδυναμώνει τη διεθνή θέση των Ηνωμένων Πολιτειών και αφήνει το Ισραήλ ευάλωτο σε απειλές που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μονομερώς.